ABADELAUETAREN HISTORIA
Zigoitia historiaz beteriko lekua da. Historiaurreko garaietatik, Paleolitoan eta Burdin Aroan zehar, populazio guneak sortu ziren, eta lurralde honetako leku ezberdinetan aztarnak utzi zituzten. Hala ere, lurra landuz, mendiak ustiatuz, abeltzaintza garatuz… Erdi Aroan hasi ziren herriak sendotzen eta populazioa finkatzen, orain dela gutxi arte ezagutu eta bizi izan dugun bezala. Bide zidor eta ibilbide garrantzitsuak zeharkaturik, zigoitiar jendeak elkarren artean komunikatzen ziren eta harremanak eta ohiturak ezartzen zituzten gizartean, lanean, erlijioan eta kulturan.
Tokiko kultura propioa sortuz joan zen, mendeetan zehar aztarna ugari eta ondare kultural garrantzitsua utzi dituena.
Zigoitiak ondare eta etnografia aberastasun handia du, eta gaur egunera arte iritsi da. Beraz, Araban eta Euskal Herrian ikertu, aztertu eta zabaldu beharreko lurraldea zen, ohitura, memoria, arkeologia eta historia arloetan. Horregatik eta helburu horrekin sortu zen Abadelaueta taldea.
Gure aurrekoak:
Isidro Saenz de Urturi, tradizio zigoitiarren, historiaren, ohituren eta leku enblematikoen biltzaile eta kronista onenetakoa izan dugu; argitalpen ugarirekin eta landa-dokumentazio zabalarekin, Zigoitiko etnografiaren ezinbesteko aurrekari eta erreferente izan da eta izango da, zalantzarik gabe. Batez ere zuen giza kalitateagatik; izan ere, utzi zuen ondarea jendearekin zuen apaltasuna, hurbiltasuna eta komunikazioari zor diogu. Etnografiari, bere pasioari eskaini zion bizitza osoa: etxeetan edo eguneroko lanetan (gerria makurtuz eta eskuak zikinduz) Zigoitian bizi ziren pertsona guztiekin batera izandako solasaldi luze eta biziek bete zuten informazioa biltzeko bere zaletasuna.
Hemen klikatuz Javi Castrok Isidrori buruz egin zuen erreseina irakur dezakezu. Komentario hori Manuel Iradier Txangolari Elkartearen (SEMI) aldizkarian argitaratu zen 206. zenbakian.
Zigoitiko udal-idazkari zena, Atanasio Vergara, herri ezberdinetako oroitzapen, historia, ohitura, tradizio interesgarriak jasotzen joan zen herriko Aldizkari Ofizialaren eranskinetan. Bere lanek balio etnografiko handia dute arlo horretako ikerketa gisa, gero gure taldea handitzen joango zena. Beraz, Abadelauetak gaur arte jarraitutako ildoaren eta egindako lanaren aurrekaritzat har daiteke.
Micaela Portillaren ikerketak ere aipatu behar dira. Izan ere, Catálogo Monumental de la Diócesis de Vitoria, VII. liburukian, Zigoitiko herri bakoitzaren eta bere ondarearen azterketa historikoa eskaini zuen. Beharrezko erreferentzia da eskualdearen historia, ondare erlijioso eta kulturala ezagutzeko.
Ezin dugu ahaztu erretiroa lurralde-artxiboetan gordetako dokumentu historikoak transkribatzeko, aztertzeko eta deskribatzeko lan handia egin zuen Eugenio Murguía gogotsua. Bilketa horri esker, errazagoa izan da informazio garrantzitsua eta interesgarria eskuratzea.
Azkenik, baina ez horregatik garrantzi gutxiagokoa, ehunka pertsona anonimoak, Zigoitiko biztanleak, belaunaldiz belaunaldi, ahoz aho, ohiturak, teknika, lan ona… transmititzen joan direnak, azken batean gure jatorria eta sustraiak, eguneroko zereginetan datzan jakinduria, zigoitiar ondare etnografikoaren oinarria.
ESKERRIK ASKO DENOI HAZIAK EREITEAGATIK!
Abadelauetaren hasiera
Utzi ziguten hazi horregatik eta Zigoitiaren historia eta ondare aberatsa zabaltzeko eta eskaintzeko gure interesagatik sortu zen Abadelaueta Etnografia Elkartea izeneko taldea osatzeko asmoa. 2007an hasi zen proiektu hau, eta pixkanaka zabaldu egin da gaietan, jardueretan, berreskurapen etnografikoan, beste ikerketa-eremu batzuetan eta sostengu eta ezagutza-sare gero eta zabalago batean.
Abadelaueta izena Jose Migel Barandiaranek Etxaguengo Hipolita Ruiz de Larrinaga Etxanizi jasotako elezahar batean agertzen den Oketa mendiaren inguruko toponimo batetik hartua dago.
2008an antolatu zen talde bezala, Javier Goikoetxea “Goiko”, Fernando Garcia de Cortazar, Jesús Bañares eta Félix Placer-en ekimenez. Haren bultzatzaile sutsua “Goiko” izan zen. Bere baserritik, Okarantzako basoaren erdian, Zubialde ibaiaren ondoan, lur honekin eta bertako jendearekin bat egin zuen. Etxez etxe ibiltzen zen aitona-amonen oroimen bizia, testigantzak eta oroitzapenak, argazki zahar eta maitagarriak biltzen patxadaz eta mimo handiz egindako jakinduria, aberastasuna eta ondarearen bilduma. Udalerrian oso pertsona baliotsua, baloratua eta maitatua bilakatu zen. Berea izan zen metatzen ari zen material guztiari forma emango zion pertsona-talde bat osatzeko ekimena, batez ere, gaurko belaunaldiei Zigoitiko giza eta ondare-aberastasun handia transmitituko ziena.
Zigoitiko Akelarrea aldizkaria
«Goiko» eta talde etnografikoa osatu zutenek Zigoitiko tradizioak, historia, aztarnak, ohiturak, toponimoak, ondarea, bizimodua eta lanbide zaharrak jaso eta zabaldu nahi zuten.
Garai hartan, 2008an, lan horretan hasia zen, Iñaki Rodrigo Etxebarriarteunek bultzatuta, kolaboratzaile talde batekin batera. Bertan, “Goiko” ezezik, Xabier Galarraga, Jon López de Santiago, Francesc Riera, Txema Aginako edo Ahaztuak… izan ziren lehen aleak argitaratu zituztenak.
Aldizkariaren hasierako asmoa, eta sortu berria zen kultur elkartearena, “Zigoitiko ondare kultural eta historikoaren zabalkundean bere aletxoa jartzea eta auzotarren arteko komunikazioa eta harremana sustatzea” zen. Helburu horrekin herriaren zerbitzura jarritako tresna argitalpena edo aldizkaria izan zen.
Aldizkariaren logotipo gisa aukeratutako irudia, ordutik aldizkariaren zenbaki guztietan agertu dena, gure herrian emakumeek janzten zuten “burukoa” izan zen, Erdi Aroko ukitu klasikoa emanez.
Ikurra Igor Agirre artista gasteiztarrak egin zuen, eta, ondoren, hainbat artikulu ilustratzeko marrazkiak ematen lagundu zuen.
Aldizkariaren hasierako filosofia ez zen etnografiari buruzko gai monografiko bat jorratzea, hala ere beti zegoen gai nagusi bat, baina udalerriaren bizikidetzarekin edo gaurkotasunarekin zerikusia zuten artikulu, elkarrizketa eta abarrekin batera.
Aldizkariaren lehen zenbakietan, inguruko negozioen publizitatea zegoen, eta, horren truke, ekonomikoki laguntzen zuten, bideragarria izan zedin.
4. zenbakiaren hutsunearen ondoren, 5. zenbakitik aurrera, “Goiko”ren omenezkoa, Abadelauetak hartu zuen bere gain edizioa, Zigoitiko Udalaren dirulaguntzarekin.
Gai etnografiko eta historiko desberdinekin argitaratutako 12 ale daramatzagu eta doan banatu da Zigoitiko etxe guztietan. Dena da posible boluntarioen taldearen ahaleginari eta Zigoitiko Udalaren laguntzari esker.
Halaber, formatu digitalean bidali zaie hartzaile askori, gaur egun arte. Gaur egungo garaiei eta garai modernoei helduz, web-orri bihurtu dugu.
Abadelaueta Elkarte Etnografikoa, gaur
Abadelaueta Elkarte Etnografikoak elkarte bezala sortu zen bere estatutuekin, eta finantzaketa, ia osorik, egindako hainbat lanen dirulaguntzekin betetzen da.
Helburuak hauek dira:
- Gure sustrai kulturalak, historikoak… eta giza aztarna duten lekuak eta ingurunea, hots, natura-ondarea ikertzea.
- Ezagutza hori zabaltzea (hitzaldiak, aldizkariak, herritarrei irekitako irteera programatuak, inbentarioak egitea…).
- Gure herrien ondarearen barruan dauden elementu guztiak kontserbatzea eta horiei balioa ematea.
Urtetik urtera, taldeak gero eta gai, lan eta ikerketa gehiago landu ditu.
Gure ekimena sendotzen dute…
- Inguruan egindako lanak.
- Udalerriko herritarren laguntzak, “lekua”ren ezagutza ematen baitigute.
- Gure lanean laguntzen duten aditu espezializatuen talde sendo batek.
- Herrietako Kontzejuek eta inguruan inplikatutako erakunde guztiek, gure jatorriari balioa eman eta proiektuak lagundu ditzaten.
- Udalerriko kultur agendan parte hartzeak.
- Zigoitiko ondare harrigarria ezagutu eta zaintzeagatik, udalerriko eta inguruetako biztanle guztien sentsibilizatzeko dibulgazio eta pedagogia-lanak. Batetik, esperientzia gehien duten pertsonentzat hainbat jarduera antolatu dira, Jubilatuen Elkartearekin, Eguneko Zentroarekin, eta bestetik baita txikienentzat ere, Gorbeia Ikastolan eta Zigoitiko Zentro Soziokulturalean lankidetzan parte hartuz.
Gaur egun…
Gaur egun, Abadelauetak bazkide gutxi ditu, talde anitza da, dinamikoa; eta Zigoitiko bizitzan, historian eta ondarean, nortasunean eta ohituretan, sustraiak eta oroitzapenak bizirik mantentzean interesa duten pertsona guztiekin irekia. Beste talde batzuekin batera, beren memoria finkatzen, bizikidetza sustatzen eta udalerria erlazionatzen duten ekimen guztiak babesten laguntzen duen guztia ematen jarraitu nahi dugu.
Prozesu horretan guztian, eta pixkanaka zabaltzeko, Abadelauetak gonbidapen berezia egiten die Zigoitiko gazteei. Haiei dagokie toki hau denaren eta ordezkatzen duenaren lekukoa eta ondarea jasotzea, hemen sustraiak dituen jendeak zein kanpotik etorri eta bizikidetza aktiboan integratuta daudenek eraikitako etorkizuna lortzeko.