Abadelauetako Sorginak
Abadelauetako Sorginen kondaira (Aita Barandiaran)
Bada legenda bat Zigoitian, eta Etxaguengo (1) emakume zahar batek aipatu zidana 1919an. Hona hemen testua bere itzulpenarekin:
Egun batean, Errioxara joaten ziren ardo bila, bi mandazain mando-talde batekin: Estafeko Joaniko eta San Pedroko Angel-mala-semana (2). Eta, bidean, lehian hasi ziren: Joanikok (esaten zuen) lehenik betebeharra dela; Angelek, lehenik, debozioa dela, eta mando-taldea jokatuko lukeela. Joanikok baietz erantzun dio.’ Gero, Justiziari galdetu zioten ea nork zuen arrazoia. Erantzun zien lehenengo betebeharra zela zioena. Beraz, Angelek mando-taldea galdu egin zuen.
Bat Errioxara kantuan joan zen, eta bestea triste etxera.
Angel egunez iritsi zen “Abadelauaeta”ko (3) zelaira, eta han dibertitzen ziren sorginak, eta emakume bat gaixo zegoela entzun zuen (esan zuela) sorgin batek. Beste sorgin batek galdetu zion ea zergatik (gaixo zegoen). Erantzun zion egun batean emakumea Mezetan izan zela eta ogi bedeinkatu puska bat lurrera erori zitzaiola, eta altxatzera makurtu ez zelako ez zela sendatuko. Inurriek ogi-pusketatxoa lauza baten azpian iraultzen zutela eta sendatu egingo litzatekeela (berak) jango balu.
Angel emaztearengana joan zen, eta sendatzeko aukera zuela esan zion. Andreak sendatzeko eskatu zion.
(Esan zion), beraz, ogi-zati bat erori zitzaiola, eta ogi-puska jango balu, sendatu egingo litzatekeela.
Gero, beraz, emakume hori joan egin zen, eta harlauza altxatu eta jan egin zuen; eta jan zuenean, osasuntsu geratu zen.
Andreak diru kopuru handi bat eman zion Angeli. Angelek arrak erosi zituen, eta gero Errioxara joan zen eta han Joanikorekin topo egin zuen.
Joanikok esan zion: mutila, nondik egin duzu mando-talde hori?
Angelek istorioa kontatu zion Joanikori.’
Joanikok esan zion: mutil, apustua galdu arren, ni baino hobeto geratu zara.
Ondoren, Joaniko Abadelauetara joan zen eta sorginak dibertitzen hasi ziren, eta honela hasi ziren (a): astelehena eta asteartea, asteazkena, hiru; osteguna eta ostirala, larunbata, sei.
Joanikok erantzun zien: igandea, 7.
Ahotsa entzun zuten (sorginek), eta batek esan zuen: beste egun batean batek ere entzun zigun elkarrizketa. Joan den egunean entzun zigun bera joan zen eta (hau) sendatu egin zen.
Joaniko aurkitu eta tratu txarrak eman zizkioten.
1.- Etxaguenen hogeita hamar urtetik gorako pertsonek hitz egiten dute oraindik euskaraz; besteek ez dakite.
2.-Estafe (Zestafe) eta San Pedro (Gorostiza) Etxaguen ondoko herrixkak dira.
3.- San Pedro Gorostiza eta Ollerieta artean dagoen belardia da Abadelaueta, Etxaguen inguruan