Buruaga eta Apodakako sarobeen arteko muga

Arkestoko aparkalekutik abiatuta ekingo diogu ibilbideari, N-240 errepidean, Legution. Errepidea eta ibaia gurutzatu eta Zigoitian sartuko gara.

Ibilbide zirkularra da; lehenengo zatia GR-25etik  igarotzen da, Apodakako 5. zelaia eta Buruagako 7. zelaia (Harrigoleta) gurutzatzen ditugu Ketura enklabera iritsi arte. Hemen 4 zeleko bidegurutzea aurkitzen dugu: Buruagako 7.a, Etxabarri Ibiñako 56.a, Apodakako 4.a eta Mendarozketako 27.a. Gure bidea jarraitu, Olartegi eskuinean, Keturazar ezkerrean, Etxabarri Ibiñako 27. zelaira iritsi arte. Aldapa tente batek Olartegi haitzeraino eramaten gaitu eta jaisten jarraitzen dugu Atategietara iritsi arte. Handik, 5. eta 7. zeleen artean, Olartegiko pasabidetik gure abiapuntura itzultzen gara.

Egindako ibilbideari buruzko hainbat bitxikeria daude, aztertutako dokumentaziotik ateratakoak, beste informazio-iturri batzuk eta lekuan bertan ikusten diren zenbait ebidentzia:

• Ibilitako zeleak 1552an kontzeju batzuek eskatutako “hegaldi-eskubidearen” ondoriozkoak dira, beste herri batzuekiko banaketak kaltetutzat jotzen baitira.

• Erlezaintza ustiategi baten aztarnak ikusi ditugu, horma naturalekin eta elorriekin itxi izanaren ebidentziekin.

• Zenbaki erromatarrez seinaleztatutako mugarri batzuk aurkitu ditugu zalantzazko mugaketa duten guneetan. Bakarrak dira Zigoitian.

• Ehun urtetik gorako haritza (eta berezia) gorostiz inguratua.

• Mugarri garaienek mugatzen dituzte Ketura eta Keturazarreko zeleak 1802an.

• 1613an Etxebarri Ibiñak Juan Alonso Basoren 56. zenbakiko zalea erosi zuen (zorua eta hegaldia).

• 1863an, Legutiok Keturako mendien gaineko eskubideak eman zizkion Zigoitiari

• Apodakako 4. zk.ko zelaiak hainbat mugaketa ditu, Zigoitiko Udalak hainbat bereizketagatik egiten dizkion konpentsazioen arabera.

• Keturak 50 hektareako lur komunala du partikularrei lagata, Urrunagako urtegiak hartzen dituen lurrak konpentsatzeko.

• Olartegiko magalean karobi, elurzulo, kargaleku… izan zitekeen harrizko horma bat bisitatu dugu.

• Olartegiko haitzean dokumentatuta dago joan den Gerra Zibilean kanoi bat jarri zutela.

• Burdin mineralaren erauzketa aztarnak, non Montehermoso markesak “mineral fabrika” bat kokatu nahi izan zuen, Udalaren ezezkoarekin.

• Hainbat puntutan Bizkaiko Jaurerriraino iristen zen galtzada gurutzatu dugu.

• Inguruko lehen haztegi partikularretako baten aztarnak (1960).

Laburbilduz, Zigoitiko eremu horrek aberastasun historiko handia du, eta biztanle gehienak ez dira horretaz ohartu.

Hurrengo arte.

Esteban Etxebarria