1892an Muruan jaioa, Pablo Diaz de Zarate y Ortiz de Zarate La Salleko Kristau Eskolen Ordenaren abituak hartu zituen Norberto Jose anaia izenarekin. Herri horrek kultura-fundazio garrantzitsua eta erlijio-tradizio errotua zituen, Zigoitiko udalerriko gainerako herriek bezala, erlijio-bokazio ugari izan baitzituzten, eta gerra zibilaren ondorioak jasan zituen, bai erbesteratutako familietan, bai eraikinetan; San Andres parrokia-eliza suntsitu egin zuten. Zigoitiko ekialdearekin batera, gerra-fronte estrategikoa izan zen.
Espainiako Gerra Zibilaren hasiera, 1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearekin hasi zena, eremu errepublikanoan jazarpen erlijioso batek markatu zuen, hain zuzen ere, Elizak gatazkan jokatu zuen paperagatik, zeinak elizgizonak hiltzera eta elizak, komentuak eta bestelako eraikin erlijiosoak suntsitzera eraman zuen. Indarkeria antiklerikala bortizki areagotu zen, helburu ideologiko bihurtuz eta milaka biktima sortuz. Hasiera batean estatu-kolpeak arrakastarik izan ez zuen leku batzuetan, Madrilen adibidez, jazarpena bortizki hasi zen. Ordena erlijiosoak, elizak, komentuak… legalitate errepublikarraren defendatzaile erradikalenen helburua izan ziren. Legez kanpo matxinatutako bandoaren aldetik ere, zeina eliz hierarkiaren gehiengoak babestu eta bedeinkatu baitzuen ‘gurutzada’ gisa, euskal apaiz eta erlijioso ugari jazarri, desterratu eta batzuk fusilatu egin zituzten, beren herriaren, hizkuntzaren eta tradizioen defentsan eta haiekiko leialtasunean.
1936ko uztailaren 30ean, Pablo Prokuradoretzan zegoen, Espainiako Ordenaren eskoletan erabiltzen ziren Bruño testuliburuak argitaratzen zituen etxean, hain zuzen. Madrilgo Velázquez kalean zegoen. Testuliburu horiek hain ospe handia hartu zuten, ezen estatuko eskola askok erabiltzen baitzituzten beren ikasleen irakaskuntzarako ere.
Miliziano komunista talde bat agertu zen etxera, eta bertako bizilagunei, La Salleko Kristau Eskoletako Anaiei, galdeketa egin zieten, armak, dirua, jarduerak, pertsonak… galdetuz. Galdeketaren ondoren, milizianoek erlijiosoak lotu egin zituzten, autobus batera igoarazi eta Madrilgo Casa de Campora eraman zituzten, garai hartan hiriaren kanpoaldean dezente geratzen baitzen. Han fusilatu zituzten.
Irailaren 15ean, Ordenaren zuzendari nagusiak eraildako pertsonen polizia-fitxen artean kongregazioko 6 kide identifikatu zituen, horien artean Norberto José, Pablo Díaz de Zárate anaia.
Martirien Basilikan lurperatu zuten, Cuelgamuroseko Haraneko Gurutze Santuaren Abadian (duela gutxi arte Eroritakoena), eta 2013an beatifikatu zuten.
Espainiako gerra zibilaren zentzugabekeriak bortizkeria eta errepresioa, errepublikarren erbesteratzea, hirien suntsiketa eta milaka bizien galera ekarri zituen, eta ondorio iraunkorrak utzi zituen herrialdeko demografian, ekonomian eta gizarte-egituran. Akordio batera iristeko alderdien ezgaitasunak, elkarrizketarik ezak eta polarizazio ideologikoak gatazka tamalgarria ekarri zuten, eta ezberdintasun politikoez gain, familiaren eta geografiaren arteko leialtasuna ere izan ziren aurrez aurre.
