Zigoitiko espeleologiaren historia: Arabako Espeleologia Taldearen (GEA) jardueren ibilbide laburra gure lurraldean
Luis Heintz, aitzindaria
XX. mendearen hasieran, Arabako lurpeko lehen kanpaldia egin zuen, zehazki, Mairuelegorretako kobazuloan, eta barrunbearen krokisaren lehen planoa egin zuen, Isidoro Fernándezek eta Carlos Peyresek emandako izendapenekin. Plano hori joan den mendearen erdira arte erabili zen, orduan beste jasotze topografiko bat egin baitzen.
Garai honetan, Mairuelegorreta de Barandiaran, Medrano eta Egurenen, Euskal Herriko arkeologiaren aitzindarien, sarraldi batzuk izan ziren.
Mairuelegorreta, alokairuan
Espeleologikotik gutxi badu ere, aipatu behar da 1949an kobazuloak alokatu egin zirela turistikoki ustiatzeko asmoz… baina ekimenak ez zuen arrakastarik izan. Mairuelegorretako alokairua urteko 100 pezetatan tasatu zen, bete ez zen 25 urteko epe baterako. Eta xehetasun bat: Zigoitiko bizilagunentzat kobazulora sartzea doakoa izan behar zen.
Euskal Herriko IV. Espeleologia Jardunaldiak Gorbeian 1959an
Besteak beste, Lucio Lascaray, Armando Llanos, Jose Antonio Agorreta, Jaime Fariña, Gerardo Lopez de Guereñu, Juan Salazar, Adolfo Eraso… espeleologiaren arloan nabarmenak ziren.
Inaugurazioa baino egun batzuk lehenago, espeleologo katalan bat erori zen Mairuelegorretako leize batean. Gertaera honen berri webgune honetako beste atal batean ematen dugu.
86 espeleologok hartu zuten parte, Euskal Herrikoak ez ezik, Kataluniakoak, Burgosekoak, Santanderrekoak, Valentziakoak eta Murtziakoak. Mairuelegorretako topografia eta esplorazio berriak egin ziren, eta horrez gain, solasaldiak, dokumentalen proiekzioa eta diapositibak ere bai.
Zambolinos, NODOan (albistegiak eta dokumentalak)
Frankismoaren garaian zinema-aretoetan nahitaez zabaldu beharreko albistegiak erreportaje bat egin zuen kobazulo horretan 1961ean, Manuel Iradier (GEMI) Talde Espeleologikoaren zatiketa den Ikerketa Espeleologikoen Arabako Zentroko (CADIE) kideekin.
1961eko Sancho el Sabio Aldizkarian “Apodakako karts-aren eta inguruko eremuen azterketa” argitaratu zen
Sinatzailea: A. Eraso, A. LLanos, J.A. Agorreta eta J. Fariña, hemen ikus dezakezu dokumentua.
1962an, Gasteizko ur-hornidura haztatu zen, Lendian eta Zambolinosen ur-bilketak eginez
Gasteizko alkateak eta GEAko kideek bi iturburuak ikuskatu zituzten. Ideia baztertu egin zen.
Mairuelegorretako Euskal Jaia ospatzen da lehen aldiz 1963an
Manuel Iradier Txangolari Elkarteak antolatu du kobazulo barruan, “Zezen Plaza” izenekoan, eta euskaltzaleen aldarrikapen kultural eta identitarioen agertokia da.
1965ean Mairuelegorretan lurpeko laborategi bat jartzea planteatzen da, kobazulo hori benetako “unibertsitate espeleologikotzat” jotzen baita.
Mairuelegorretako errentamendu kontratua sinatu zuten Zigoitiko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak (AFA), eta GEA kobazuloaren kargu geratu zen (1971).
Film espeleologiko baten filmazioa 1972an
Oso argiztapen ekipo sinplearekin (motorren bateriak eta autoen fokuak), besteak beste, Mairuelegorreta (“Prado Museoa”, “Deabruaren Lorategia” eta “Ur-jauziaren galeriak” izeneko espazioetan), Asunkorta eta Salelaguako eszenatokiak aukeratzen dira.
Errekaeger kobazuloa 1975ean kokatzen da, Errekaseku sakanaren goiko arroan.
Mairuelegorretan Pagolusietako leizea eta lur azpiko ibaia aurkitu zituzten 1976an.
1977an, Gingiako harrobiaren ustiapenak eragindako leherketen ondorioz, lurpeko ibilgu garrantzitsua aurkitu zen, eta, horren ondorioz, ondare hori suntsitu zen. Ustiapena gelditzera iristen da.
1978an Mairuelegorretako haitzuloan animali espezie berri bat aurkitu zuten
“Alavasoma muniesai” espeziea da, haitzuloetako milazango espezie endemikoa, Jean-Paul Mauriès eta Cruz Vicente zientzialariek deskribatua eta J. Muniesa ikertzaileak jasoa.
1982an, Gorbeiako mendigunean hartz arre (Ursus arcto) baten hezurdura osoa aurkitu zuten
Gasteizko Natura Zientzien Museoan dago ikusgai.
1984an Mairuelegorretaren errentamendua eten egiten da.
GEAren ustez, babes berezirik gabe, kobaren suntsiketa sistematikoa areagotu egiten da.
1986an Mairuelegorretaren beste jasotze topografiko bat egin zen
