Lanaren egoera:
Lekua: Etxabarri Ibiña
Data: 2021-2023
Eragilea: Abadelaueta Elkartea- Etxabarri Ibiñako Administrazio Batzordea, Zigoitiko Udala
Zuzendaria: Ángel Martínez Montecelo
Jabetza: Zigoitiko Udala
Babeslea: Zigoitiko Udala
Laguntzaileak: Abadelaueta Elkartea, Carlos Iturrioz, Jose Rodríguez...
Txostena: Txostena ikusi
Kategoria: Excavación, rehabilitación
Historia apur bat
XII. mendea baino lehenagoko material zeramikoa bigarren mailan egoteak inguru horretan Goi Erdi Aroko aktibitatea dagoela adierazten digu.
Esku-hartzearen ondoren, zalantzarik gabe, hasieran Behe Erdi Aroko dorre gisa sortu zen eraikin baten aurrean gaude, XIV. mendean eraikia, baina ez dakigu zein leinutakoa izan zen.
Ermita bihurtzeari dagokionez, XVI. mendean, segur aski, ikerketa-lerroren bat aipa dezakegu. Kontsultatutako bibliografiaren arabera, zenbait egilek iradokitzen dute gaur egun Hegoaldetik Etxabarri-Viñako sarreran dagoen harrizko gurutzea agian Catalina Fernández de Jáuregui andrearen mezenasgoari esker eraiki ahal izan zela. Katalina andrearen testamentuan –1591n idatzia–, Juan de Zarate jaunaren alargunaren testamentuan, hareharrizko gurutze bat dago, Gurutziltzatuaren eta Pietatearen irudiarekin, egurrezko gurutze bat zegoen lekuan, Mendarozketatik Forondarako Errege Bidea eta Gasteizera zihoana zeuden bidegurutzean. Ez dakigu gurutzadura bera den, baina bere ezaugarriengatik testamentuan deskribatutakoarekin bat dator. Pietatearen azpiko gurutzaduran, oraindik “1648” data irakur daiteke, Katalina andrea hil behar izan zen unea baino geroagokoa dirudiena. Bestalde, kontserbatutako gurutzaontzia lur-sailen kontzentraziora arte (XX. mendeko 60ko hamarkadaren amaiera) prestatu behar izan zen, “Mandazainen bidea” izenekoan (ENCISO et al., 1975: 23; MARTÍNEZ, 1989: 41- 43; PALACIOS, 1986: 216 eta 1998: 89). Badakigu 1590ean San Roke baseliza eraiki zela, izurrite batzuen ondorioz; beraz, mezenasgo-lan horiek San Esteban baselizarekin ere lotuta egon daitezke. Oso litekeena da Juan de Zarateren familiak, agian, dorrearekin zerikusia izatea.
Gaur egun, Ustezko Arkeologia Gunea eraikinaren barnera mugatzen bada ere, 2021eko eta 2023ko lanek Goi Erdi Arotik Aro Garaikidera bitarteko ebidentziak daudela egiaztatzen dute. Datu horiek kontuan hartuta, eraikinaren perimetroan egiten diren lur-erauzketak (10 bat metrora, kanpoko mugetatik edozein norabidetara), bai eta EHErantz egiten direnak ere (gutxienez 40 m-ra), arkeologia-gainbegiradapean egitea gomendatzen da. Erdi Aroko testuinguruak aurkitzeko aukerak erabatekoak dira, eta garai horretako habitat-arrastoak aurkitzeko aukerak, berriz, oso gertagarriak.
San Esteban dorre-ermita lehen mailako ondare-elementua da, Etxabarri-Ibiñako eta Zigoitiko herriaren historia ezagutzeko funtsezkoa. Ikerketa honen helburua bere memoria berreskuratzea izan da.
